Có một khía cạnh định hình nên cú thuận tay (forehand) đẳng cấp thế giới của Carlos Alcaraz mà thường bị xem nhẹ hoặc bỏ qua — đó là việc tận dụng một cách hào phóng trọng lực. Các cơ chế chuyển động độc đáo của Carlos chính là kết quả trực tiếp từ quyết định kỹ thuật này, vì vậy hãy cùng đi sâu vào phân tích.
Pha Kết Thúc Đà Với Khuỷu Tay Giương Cao (The High Elbow Follow-Through)
Bạn có từng nhận thấy Carlos Alcaraz có vị trí khuỷu tay nâng cao hơn hẳn so với phần lớn các tay vợt khác khi kết thúc pha vung vợt theo đà (follow-through)?
Vị trí khuỷu tay giương cao đó cung cấp cho chúng ta một manh mối then chốt về những gì đang thực sự xảy ra trong suốt cú vung vợt về phía trước (forward swing) của anh. Hãy nhớ lại từ cuốn The Fault Tolerant Forehand rằng pha vung vợt theo đà chỉ là một công cụ chẩn đoán dành cho người chơi và huấn luyện viên; tự thân nó không mang ý nghĩa quyết định kết quả cú đánh:
Xét riêng về điểm tiếp xúc bóng (contact), pha vung vợt theo đà về mặt vật lý lẫn thực tế hoàn toàn không còn ý nghĩa, bởi vì nó diễn ra sau khi trái bóng đã bay đi rồi. Chúng ta chỉ thảo luận và đánh giá nó bởi vì nó có thể cung cấp cho chúng ta những thông tin hữu ích về những gì đã xảy ra trong suốt giai đoạn tiếp bóng (hitting phase). Nhưng xin nhắc lại, tự thân pha theo đà không hề tác động ngược lại cú vung vợt. Nó đơn thuần là một công cụ chẩn đoán sẵn có trong tay chúng ta.
The Fault Tolerant Forehand. “Bình luận ngắn về pha vung vợt theo đà.” Trang 107.
Vậy thì vị trí khuỷu tay giương cao tiết lộ điều gì về cú vung vợt về phía trước của Carlos?
Trong khi đang bùng nổ phát lực về phía trước, Carlos Alcaraz cho phép trọng lực kéo cây vợt của mình rơi sâu xuống dưới nhiều hơn hẳn so với hầu hết các tay vợt chuyên nghiệp. Pha kết thúc với khuỷu tay giương cao chính là kết quả tất yếu của chuyển động hạ bàn tay xuống sâu một cách có chủ đích đó. Bởi vì anh để đầu vợt rơi xuống thấp hơn đa số người chơi trong quá trình vung về phía trước, cây vợt của anh sẽ bật vút lên cao hơn hẳn trong pha kết thúc đà.
Carlos Alcaraz Đối Đầu Novak Djokovic
Novak Djokovic sở hữu một trong những cú thuận tay giảm thiểu sai sót (fault tolerant) mẫu mực nhất hành tinh, và mặc dù anh cũng tận dụng một phần trọng lực trong cú đánh, anh không khai thác nó một cách quyết liệt và bùng nổ như Carlos.
Dưới đây là hình ảnh phân tích so sánh giữa Carlos và Novak khi cùng thực hiện một cú thuận tay ở tầm cao ngang ngực. Tư thế chuẩn bị cuối cùng của cả hai, như hình chụp bên dưới, trông khá tương đồng — mỗi người đều chuẩn bị bàn tay ở một độ cao tương đương nhau so với điểm tiếp xúc bóng dự kiến.
Tuy nhiên, một khi pha bùng nổ phát lực về phía trước bắt đầu, sự khác biệt mang tính bản chất trong cách khai thác trọng lực sẽ bộc lộ hoàn toàn rõ nét. Hình ảnh tiếp theo ghi lại điểm thấp nhất mà bàn tay đạt tới ở bất kỳ thời điểm nào trong cú vung về phía trước, và chúng ta có thể thấy rõ bàn tay của Carlos rơi xuống thấp hơn đáng kể so với bàn tay của Novak.
Carlos gần như hoàn toàn không kháng cự lại trọng lực trong suốt cú vung về phía trước. Anh để cây vợt rơi tự do một khoảng rất hào phóng, rồi sau đó tận dụng phản lực nảy từ đáy của quỹ đạo rơi để vung giật ngược lên xuyên qua mục tiêu. Ngược lại, Novak dẫn vợt chủ yếu hướng về phía trước trong suốt cú vung, kháng cự lại phần lớn (dù không phải toàn bộ) lực hút của trọng lực, và tạo ra một quỹ đạo vung thẳng chéo hơn, thay vì đường cong chìm xuống rồi vút lên.
Hãy ghi nhớ rằng cả hai tay vợt đều đang xử lý những quả bóng có điểm tiếp xúc gần như giống hệt nhau ở tình huống này. Thật đáng kinh ngạc khi nhìn vào vị trí bàn tay ở giữa cú vung, nhưng cả hai cú đánh đều kết thúc chính xác ở tầm ngang ngực — cây vợt của Carlos chỉ đơn giản là đã di chuyển theo một quỹ đạo từ dưới lên trên dài hơn rất nhiều để đạt tới vị trí đó.
Tôi Có Nên Sử Dụng Trọng Lực?
Carlos Alcaraz sở hữu một trong những cú thuận tay xuất sắc nhất thế giới, và Carlos Alcaraz khai thác trọng lực một cách cực kỳ quyết liệt trong cú đánh đó.
Novak Djokovic cũng sở hữu một trong những cú thuận tay xuất sắc nhất thế giới, và Novak Djokovic lại thận trọng, bảo thủ hơn nhiều trong việc sử dụng trọng lực (và Roger Federer cũng tương tự như vậy).
Câu trả lời, cũng giống như câu trả lời cho mọi câu hỏi khác trong hệ thống bài giảng này, chính là hãy thử nghiệm. Có hàng trăm tay vợt đẳng cấp thế giới mà mỗi người trong số họ lại khai thác trọng lực ở một mức độ riêng biệt. Hãy tìm ra phương án phù hợp và hiệu quả nhất với cơ thể bạn.
Thông thường, một số cơ chế kỹ thuật nhất định đơn thuần chỉ là sự đánh đổi (tradeoffs), chứ không phải là điều tốt hơn hay tệ hơn một cách khách quan.
Bạn sẽ nhận thấy rằng không có bất kỳ yếu tố cốt lõi nào trong cú thuận tay mà Carlos và Novak thực hiện khác nhau. Cả hai đều chuẩn bị mở vợt từ rất sớm, tạo khoảng không gian rộng rãi cho khuỷu tay, đặt bàn tay chếch sang một bên, và xoay cuốn hông cùng trục thân trên ra xa khỏi mục tiêu. Cả hai sau đó đều xoay bùng nổ hông và thân trên quay trở lại hướng mục tiêu trong khi thả lỏng hoàn toàn bàn tay, cho phép cẳng tay ngửa ra (supinate) và cổ tay trễ lại phía sau (lag), đồng thời giữ ánh nhìn tĩnh tại xuyên qua điểm tiếp xúc bóng.
Khác biệt duy nhất là Carlos để bàn tay rơi sâu hơn, tận dụng nhiều lực nảy từ đáy của cú rơi đó hơn, và sau đó vung giật lên cao hơn trong pha kết thúc đà so với Novak.
Không có khái niệm "đúng" hay "sai" tuyệt đối trong quần vợt. Trong một số trường hợp, chắc chắn có kỹ thuật "hiệu quả hơn" hoặc "kém hiệu quả hơn", nhưng thông thường, các cơ chế kỹ thuật cụ thể chỉ là những sự đánh đổi, chứ không phải tốt hơn hay tệ hơn một cách khách quan. Việc tận dụng trọng lực là một trong những sự đánh đổi kinh điển như vậy, và bạn hãy tiếp cận thử nghiệm nó dưới góc nhìn khoa học này.