Cuộc tranh luận không hồi kết về vị trí đứng trên sân và phong cách thi đấu.
Dường như từ thuở sơ khai của quần vợt, đã luôn có những tranh cãi về việc người chơi nên chọn vị trí nào trên sân và phong cách nào là phù hợp nhất. Người chơi nên lao lên lưới hay bền bỉ đánh bóng từ cuối sân? Họ nên bám sát vạch cuối sân để chơi tấn công hay lùi sâu để cải thiện khả năng phòng ngự? Nên tấn công hay phòng thủ? Đây là những câu hỏi vẫn đang được tranh luận gay gắt giữa các huấn luyện viên và vận động viên ngày nay.
Nếu nhìn vào hai huyền thoại của làng banh nỉ như Rafael Nadal và Roger Federer, bạn có thể thấy rằng cả hai phong cách chơi và vị trí trên sân đều mang lại hiệu quả và thành công ở đẳng cấp cao nhất. Rafa chơi theo phong cách Tây Ban Nha cổ điển điển hình với xu hướng lùi sâu sau vạch cuối sân, phòng ngự và bền bỉ trong những loạt bóng dài, đồng thời giành chiến thắng nhiều điểm số mà không cần thường xuyên di chuyển lên lưới. Roger lại chơi gần vạch cuối sân hơn và tấn công lưới một cách quyết liệt, ổn định để kết thúc điểm số.
Sự phân cực về phong cách và vị trí trên sân này có thể được tìm thấy ở mọi cấp độ của môn thể thao này–từ chuyên nghiệp đến trẻ, cũng như những người chơi phong trào tại các câu lạc bộ.
Trong hệ thống huấn luyện của mình, tôi tin rằng các đặc điểm về thể chất, kỹ thuật và tâm lý của một tay vợt sẽ quyết định cách họ thi đấu. Tôi tin vào việc trang bị cho học viên của mình một nền tảng kỹ năng đa dạng để họ có thể thành công dù là đánh bền từ cuối sân hay bắt bóng sớm ngay sát vạch cuối sân. Ví dụ, nếu tôi có một học viên có tư duy tấn công mạnh mẽ, phản xạ và khả năng phối hợp tay-mắt tuyệt vời, sải tay dài và các cú vung vợt tương đối gọn, thì tay vợt này sẽ là ứng viên sáng giá để chơi gần vạch cuối sân với chiến thuật di chuyển lên lưới. Nếu tôi có một học viên có thể lực dồi dào, các cú vung vợt có vòng cung lớn, phản xạ và bản năng trên lưới ở mức khá nhưng chưa xuất sắc, cùng một tâm lý thận trọng, thì tay vợt đó có thể là ứng viên phù hợp để chơi xa vạch cuối sân hơn, tập trung vào việc bền bỉ giành điểm mà không ưu tiên việc di chuyển lên lưới hay lối chơi tấn công.
Điều tôi lo ngại là hầu hết các huấn luyện viên đều có một tay vợt và phong cách yêu thích riêng–và sau đó họ dùng chính tay vợt đó để áp đặt cách mà TẤT CẢ học viên của họ nên chơi. Ví dụ, nhiều huấn luyện viên ca ngợi Federer và hướng dẫn tất cả học viên của mình tấn công bóng sớm (on-the-rise) giống như cách Roger làm. Hoặc ngược lại, một số huấn luyện viên là fan của Rafa và dạy phong cách chơi của Rafa. Điều quan trọng là phải lấy người chơi làm trung tâm và dạy phong cách cũng như vị trí trên sân phù hợp với tâm lý, năng khiếu thể chất và kỹ năng kỹ thuật của học viên–chứ không phải ép buộc mọi tay vợt vào một khuôn mẫu duy nhất!
Tôi rất lo ngại khi làm việc với vô số học viên kể lại rằng tại các câu lạc bộ trước đây, họ luôn được hướng dẫn PHẢI di chuyển lên lưới và bắt các quả bóng ngắn. Đây có phải là lời khuyên tốt không? Chắc chắn rồi. Đó là một lời khuyên khá tốt. Tuy nhiên, nhiều tay vợt trẻ có thể sẽ hiệu quả hơn nếu "dụ" đối thủ lên lưới bằng một cú cắt bóng (slice) ngắn hoặc bỏ nhỏ (drop shot) thiếu lực, đặc biệt nếu khả năng đánh bóng qua đầu (passing shots) của họ tốt hơn khả năng bắt vô lê (volleys).
Đây là một ý tưởng "phạm thượng" tại New York và đi ngược lại với những gì hầu hết các huấn luyện viên quần vợt Mỹ tin tưởng. Theo đa số huấn luyện viên Mỹ, mọi quả bóng ngắn đều phải được tấn công bằng cách lên lưới. Nó giống như một luật lệ bất di bất dịch. Chấm hết. Liệu những huấn luyện viên đó có bao giờ nghĩ rằng một cú bỏ nhỏ được đặt đúng chỗ–dụ đối thủ lên lưới–có thể là một phương thức tấn công tốt hơn là chính họ phải lao lên lưới không? Thật là báng bổ khi đề xuất điều này!
Tôi thích triết lý được nhiều huấn luyện viên ở Tây Ban Nha ủng hộ: Hãy lên lưới khi có thể–nhưng đừng ép buộc–và hãy hiểu rằng đôi khi việc đưa đối thủ lên lưới còn tốt hơn là chính bạn phải lên đó. Hãy di chuyển lên phía trước một cách thận trọng và đảm bảo rằng xác suất thành công nghiêng về phía bạn trước khi tấn công. Hãy xây dựng điểm số thật tốt trước khi tung đòn quyết định. Hãy nhớ rằng đôi khi bạn sẽ cần phải đánh bền nhiều bóng–và thậm chí là phòng thủ–trước khi có thể chuyển sang tấn công. Như huyền thoại huấn luyện viên người Tây Ban Nha Jose Higueras thường nói: “Quần vợt là trò chơi của sự cho và nhận. Đôi khi bạn phải lùi lại, và đôi khi bạn có thể tiến lên.”
Tại New York, Mỹ và các quốc gia ưa chuộng sân nhanh khác, trọng tâm chủ yếu là "lấy"–lấy không gian. Việc lùi lại thường bị coi là một tội lỗi–nó bị coi là yếu đuối. Nếu một tay vợt trẻ lớn lên ở Mỹ không muốn mạo hiểm mà thay vào đó kiên nhẫn đánh bền từ cuối sân, cậu bé hoặc cô bé đó sẽ bị những đứa trẻ khác chế giễu là "pusher" (người chỉ đẩy bóng) và bị hầu hết các huấn luyện viên Mỹ chỉ trích nặng nề vì "không đủ quyết liệt". Ngược lại, ở Tây Ban Nha, phong cách chơi này sẽ được phép phát triển và tay vợt đó được chơi theo phong cách ưa thích của mình. Tay vợt này sẽ không bị cảm thấy xấu hổ vì muốn đánh bền từ sâu sau vạch cuối sân. Ở Tây Ban Nha, tay vợt này sẽ được khuyến khích phát triển thêm một số kỹ năng tấn công, nhưng sẽ không bị ép buộc vào một phong cách chơi không phù hợp với tài năng hay tính cách của họ.
Khi làm việc với các học viên của mình, tôi luôn cố gắng ghi nhớ lời khuyên thông thái từ người thầy Jose Higueras của tôi–Quần vợt là trò chơi của sự cho và nhận. Với các học viên trẻ, tôi huấn luyện để họ cảm thấy thoải mái với cả việc lùi lại (phòng thủ), tiến lên (tấn công) và giữ vị trí (đánh bền và phản công). Tôi không phải lúc nào cũng biết phong cách nào họ sẽ hướng tới khi lớn lên, vì vậy tôi muốn xây dựng một tay vợt thoải mái di chuyển 360 độ ở mọi khu vực trên sân. Sau đó, khi tay vợt trưởng thành, họ sẽ tự nhiên hướng tới việc chơi gần vạch cuối sân hơn và tìm cách lên lưới–hoặc ngược lại–và tôi có thể hướng dẫn họ một cách hiệu quả theo bất kỳ hướng nào.
Cả hai kết quả đều ổn! Mỗi tay vợt đều khác biệt, và không nên ép buộc tất cả tay vợt vào một phong cách chơi chính hay một vị trí trên sân duy nhất “chỉ vì nó tốt hơn”, theo ý kiến chủ quan của huấn luyện viên.
Thật đáng tiếc khi tôi gặp những tay vợt trẻ đã dành toàn bộ sự nghiệp thi đấu trẻ của mình chỉ để đánh bóng sớm ngay trên vạch cuối sân. Họ không biết cách phòng thủ hay lùi lại. Họ chỉ biết các kỹ năng tấn công và di chuyển chân. Cũng đáng tiếc không kém khi tôi gặp những tay vợt luôn đứng rất xa phía sau sân và chưa bao giờ học cách đánh bóng sớm. Họ không biết cách tấn công và tước đoạt thời gian của đối thủ.
Tất cả các tay vợt nên biết cả hai kỹ năng cơ bản này; họ nên hoàn thiện khả năng bao quát 360 độ ở mọi khu vực trên sân. Và họ nên được phép hướng tới một phong cách chơi và vị trí trên sân chủ đạo tùy thuộc vào đặc điểm cá nhân của họ.
Các huấn luyện viên hiệu suất cao có trách nhiệm phát triển một gói di chuyển hoàn chỉnh và các kỹ năng ở mọi vị trí trên sân khi các tay vợt còn trẻ. Hãy tin tôi–Rafa biết cách bám vạch cuối sân và đánh bóng sớm. Roger biết cách đánh bền và phòng thủ. Họ làm chủ hoàn toàn mọi khu vực trên sân, nhưng họ chọn một phong cách và vị trí chủ đạo phù hợp nhất với mình. Những nguyên tắc này nên được giải thích cho những đứa trẻ chưa thực sự hiểu rõ khi chúng xem những tay vợt này trên TV.
Vì vậy, có lẽ đã có câu trả lời cho cuộc tranh luận lâu đời: Hãy dạy sự thành thạo ở mọi vị trí trên sân và các kỹ năng hoàn chỉnh khi các tay vợt còn trẻ–sau đó hãy để họ tự phát triển khi họ trưởng thành! Hãy phát triển những tay vợt với đầy đủ kỹ năng tấn công và phòng thủ, đồng thời hướng dẫn họ với một tâm trí cởi mở và không thiên kiến để tìm ra sự kết hợp lý tưởng giữa vị trí trên sân và phong cách chơi của riêng họ.
Đây là cách tốt hơn và lành mạnh hơn để xây dựng những nhà vô địch.
Chris Lewit, Prodigy MakerChris Lewit điều hành trại huấn luyện quần vợt hiệu suất cao nội trú mùa hè tốt nhất tại Mỹ. Hãy tập luyện trực tiếp với anh ấy và đội ngũ của mình trên sân với tỷ lệ chỉ 2 học viên trên 1 huấn luyện viên/sân! Liên hệ trực tiếp với Chris tại Chris@ChrisLewit.com để biết thêm chi tiết hoặc truy cập ChrisLewit.com.
Xem chương trình Tennis trực tiếp của Chris!
Tây Ban Nha là quốc gia quần vợt hùng mạnh nhất. William Pato Alvarez